ФАЗИЛАТИ ЁРОНИ МУХАММАД(саллаллоҳу алайҳи ва олиҳи ва саллам)
АСЛИ ПАНЧУМ
БА ОНХО ЧИ ЭЪТИКОД БОЯД ДОШТ.
МАЗХАБИ АХЛИ СУННАТ ВА ЧАМОАТ ДАР МАВРИДИ ОН ЧИЕ, КИ ДАР МИЁНИ ОНХО ХОСИЛ ГАРДИД.
1) Маънои сахоба ва эътикоде, ки бояд доир ба онхо эътикод карда шавад.
Калимаи сахоба сигаи чамъ аст, ки муфради он сахоби мебошад. Ва сахоби он шахсеро гуянд, ки бо паёмбар (саллаллоҳу алайҳи ва олиҳи ва саллам) суҳбат карда бошад дар холате, ки муъмин буда ва бо имон вафот карда бошад.
Онхо бехтарини инсоният баъди паёмбар (саллаллоҳу алайҳи ва олиҳи ва саллам), ва ахли бехтарини асрхо хастанд. Бино бар сабкату пешравиашон дар ислом, хамсухбатиашон бо паёмбар (саллаллоҳу алайҳи ва олиҳи ва саллам), чиход, таблиги шариати ислом ва гайра, ки ба он хосияту фазилат доро шуданд.
Аллох таоло ёрони паёмбар (саллаллоҳу алайҳи ва олиҳи ва саллам)-ро мавриди мадху сано гардонид. Чуноне, ки мефармояд:
وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَداً ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (التوبة:100)
“Аз он гурухи нахустин аз мухочирин ва ансор, ки пешкадам шуданд ва онон, ки ба неки аз паяшон рафтанд, худо хушнуд аст ва эшон низ аз худо хушнуданд. Барояшон бихиштхоеро, ки дар онхо рудхо чорист ва хамеша дар он чо хоханд буд, омода кардааст. Ин аст комёбии бузург”.
(Тавба:100).
Инчунин мефармояд:
محمد رسول الله و الذين معه أشداء على الكفار رحماء بينهم تراهم ركعا سجدا فضلا من الله و رضوانا سيماهم في وجوههم من أثر السجود ذلك مثلهم في التوراة و مثلهم في الانجيل كزرع أخرج شطأه فأزره فاستغلظ فاستوى على سوقه يعجب الزراع ليغيظ بهم الكفار وعد الله الذين آمنو و عملوا الصالحات منهم مغفرة و أجرا عظيما. الفتح 29.
“Мухаммад паёмбари худо ва касоне, ки ба у хастанд, бар кофирон сахтгиранд ва ба якдигар мехрубон. Ононро бини ки рукуъ мекунанд, ва сачда меоранд ва чуйои хушнудии худо аст. Нишонанашон асари сачдаест ба чераи онхост. Ин аст васфашон дар Таврот ва дар Инчил, ки чун киште хастанд, ки чавона бизад ва он чавона махкам шавад ва бар похои худ бистад ва кишоварзонро ба шигифти водорад, то ончо, ки кофиронро ба хашм оварад. Худо аз миёни онхо касонеро имон оварданд ва корхои шоиста карданд, ки ба омурзиш ва подоше бузург ваъда додааст“. (Фатх:29).
Инчунин мефармояд:
لِلْفُقَرَاءِ الْمُهَاجِرِينَ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ يَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَاناً وَيَنْصُرُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُولَئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ . وَالَّذِينَ تَبَوَّأُوا الدَّارَ وَالْأِيمَانَ مِنْ قَبْلِهِمْ يُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِمْ وَلا يَجِدُونَ فِي صُدُورِهِمْ حَاجَةً مِمَّا أُوتُوا وَيُؤْثِرُونَ عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ وَمَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ. (الحشر:9-8)
“Низ ганоим аз они мухочирони факир аст, ки аз сарзаминашон ронда шуданд ва онхо бар фазлу хушнудии худоянд ва худову паёмбарашро ёри мекунанд, инон ростгуёнанд. Ва касоне, ки пеш аз омадани мухочирон дар диёри худ буданд ва имон оварданд, онхоеро, ки ба суяшон мухочират карданд, дуст медоранд. Ва аз он чи мухочирон дода мешаванд, дар дил эхсоси хасад намекунанд ва дигаронро ба хеш тарчех медиханд, харчанд худ ниёзманд бошанд. Ва онон, ки аз бухли хеш дар амон монда бошанд, растагоронанд”.
(Хашр:8-9).
Дар ин оят Аллох таоло мухочирону Ансорро мадху сано карда онхоро дар пешкадами дар некихо мавсуф доштааст. Ва хабар додааст, ки у таоло онҳоро хушнуду рози гардонида барояшон бихиштро мухайё кардааст. Инчунин Аллох онхоро ба сифатхои нек мавсуф дошт, ки дар байни якдигар бо мархамату шавкат ва дар мукобили кофирон сахтгир мебошанд. Хамчунон сахобагони мухочирро васф намудааст, ки онхо ватану молу мулкашонро ба хотири Аллоҳ ва нусрат додани дини у таоло ва ба умеди сазовор шудан ба фазлу ризогии Аллох таоло тарк кардаанд.
Хамчунин Аллох таоло сахобагони ансорро бо ин васф мавсуф доштааст, ки онхо сохибони диёри хичрат ва имони ростин хастанд. Инчунин онон бародарони мухочири худро дуст дошта ононро бар хешигари мекаддам медоштанд, бо онхо хамнавои ва ёри мекарданд ва онхо аз сифатхои зишту кабех пок хастанд. Бинобар ин онхо ба начоту пирузи сазовор шудаанд. Инчунин ба фазилатхои дигар сазовор шудаанд, ки баъзе аз онхо ба баъзеи дигар фазлу хосият доранд, монанди пешкадами дар ислом, чиход, хичрат ва гайрахо.
Аллох таоло аз онхо хушнуду рози бод!
Бехтарини ёрони Мухаммад (саллаллоҳу алайҳи ва олиҳи ва саллам) халифахои рошидинанд, ки онхо хазрати Абубакр, Умар, Усмон ва Али хастанд. Баъди онхо дах мубашширон ба чаннат мебошанд, ки онхо чахор хулафои рошидин ва хазрати Талха, Зубайр, Абдурахмон ибни Авф, Абу Убайда ибни Чаррох, Саъд ибни Абиваккос, Саъид ибни Зайд хастанд.
Ва аз он чумла мухочирин ва ансор бартари доранд. Ахли Бадр ва ахли байъати расул, низ бартари доранд. Ва ононе, ки пеш аз фатхи Макка исломро пазируфтанд ва ононе, ки баъди фатх имон оварданд бартари доранд.
2) Баёни мазхаби ахли суннат ва чамоат доир ба он чангу фитнахо, ки дар миёни сахобагон хосил шуда буд.
Сабаби фитна: Яхудиён буданд, ки хостанд бар зидди ислом ва мусалмонон макру хилае кунанд ва миёни онхо фитнахоро чори кунанд. Бинобарин миёни мусалмонон марди зиштеро ба номи Абдуллох ибни Сабо, ки аз яхуди Яман буд дохил карданд. Ибни Сабо шахсе буд, ки ба тарзи нифоку дуругхояш исломро изхор намуд. Ин марди яхуди ба нашр кардани кинаву газабаш бар зидди халифаи рошидини саввум Усмон (р) шуруъ кард. Ва бар зидди он хазрат тухмату бухтонхоеро эчод кард, ки дар натича баъзе аз мусалмонони кутох андешаву имони заиф дошта ва дустдорандаи фитна ба дасисахои Ибни Сабо фирефта шуданд.
Ин фитна бо катли хазрати Усмон ба интихо расид. Дар асари ин фитна байни мусалмонон ихтилофхои зиёде ба вучуд омад ва аз ин фурсатхо истифода бурда душманон байни мусалмонон фитнаҳо чори мекарданд, ки он боиси чанг байни сахобагон гашт.
Шорехи “Акидаи Тахови” мегуяд:
Асли мазхаби Рофиза (Шиаро) шахси зиндику мунофик эчод кардааст, ки максадаш нобуд кардани дини ислом ва танкиду маломат кардан буд. Пас аз Усмон амирул муъминин Али ибни Абитолиб ба халифаги байъат карда шуд ва у сазовортарин шахс ба ин амр дар он вакт буд ва бехтарин шахсе буд, ки зинда монда буд, лекин дилхо пароканда ва оташи фитна шуъла мезад. Бинобар ин иттифок хосил нашуд ва байни чамоат низом карор нагирифт. Халифа ва бехтарини уммат, ки барои уммат хайру салохро мехостанд, тахкик намудани он имконнопазир шуд. Дар натича дар ин фитнаву хилофхо кавмхо дохил шуданд ва хосил шуд он чизе, ки ба хамагон маълум аст.
(Мачмуъи фатово: 25-304/305).
Шайхул ислом ибни Таймия дар мавриди сабаби чанге, ки байни хазрати Али (р) ва Муовия (р) ба вукуъ пайваст мегуяд:
Вакте, ки Муовия (р) зидди Али (р) чанг мекард, Муовия даъво ва иродаи халифаги надошт. Инчунин барои хилофат начангид, зеро хангоме, ки Муовия аз ин амр пурсида шуд, ба ин эътироф намуд. Муовия ва ёрони у бар ин назар буданд, ки бояд бар зидди Али (р) чангро огоз накунанд ва бар зидди у мубориза набаранд ва хазрати амирул муъминин Али (р) ба ин назар буданд, ки бар тарафи мукобил вочиб аст, ки аз у, ки амирул муъминин аст, фармон кунанд ва бо у байъат кунанд, зеро барои мусалмонон чуз як халифа вучуд надошт ва онхо (Муовия ва пайравонаш) аз тоаташ руй гардониданд ва аз ичро кардани ин вочиб имтиноъ варзиданд. Бинобар ин Али (р) ба ин фикр расиданд, ки бояд зидди Муовия бичанганд, то ин вочибро ба чо оваранд ва тоату иттифок ба чо ояд.
Аз чониби дигар Муовия (р) ва пайравонаш гуфтанд, ки байъат бар моён вочиб нест, зеро хазрати Усмон (р) мазлумона кушта шуданд ва котилони он хазрат дар зимни лашкари Али (р) вучуд доранд ва онхо ба куввату силох доро шудаанд, агар моён ба Али итоат кунем, дар ин хол онхо бар моён чавру ситам мекунанд ва Али (р) наметавонад моро аз онхо химоят кунад, чуноне, ки натавонист хазрати Усмон (р)ро химоят кунад ва онхоро аз куштани Усмон (р) боз дорад. Бинобар ин бояд мо халифаеро интихоб кунем, ки у битавонад бар мо инсоф кунад ва золимонро нобуд созад. Аллох таоло аз чамии ёрони Мухаммад (саллаллоҳу алайҳи ва олиҳи ва саллам) рози шавад. Хазрати Али ва Муовия харду як максад доштанд, ва он хам бошад мардумро ба рохи хак иршод намудан ва байни онхо адлу инсофро чори кардан ва дар охир ноил шудан ба ризогии Аллох таоло буд. Аллох таоло аз ҳамаи саҳобагон рози бошад! Дар хакикат Аллох аз сахобагон рози шудааст, тавре, ки мефармояд:
لَقَدْ رَضِيَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ فَعَلِمَ مَا فِي قُلُوبِهِمْ فَأَنْزَلَ السَّكِينَةَ عَلَيْهِمْ وَأَثَابَهُمْ فَتْحاً قَرِيباً. (الفتح:18)
“Худо аз муъминон, он хангом, ки дар зери дарахт бо ту байъат карданд, хушнуд гашт ва донист ки дар дилашон чи мегузарад, пас оромиш бар онхо нозил кард ва ба фатхи наздик подошашон дод”.(Фатх:18).
Назарияиахли суннат ва чамоат доир ба он чангу фитнахо, ки дар миёни сахобагон хосил шуда буд:
Якум: Ахли суннат ва чамоат аз ҳукм кардан дар мавриди он ихтилофхое, ки байни ёрони паёмбар (саллаллоҳу алайҳи ва олиҳи ва саллам) содир шуд, худдори намуда аз мочарову мунокаша ва бахсу гуфтугу дур мешаванд, зеро ягона рохи саломати дар мавриди ин масъала сукут аст. Онхо ин иршоди илохиро ба забон талаффуз мекунанд. Аллох таоло мефармояд:
وَالَّذِينَ جَاءُوا مِنْ بَعْدِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَلِإِخْوَانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالْأِيمَانِ وَلا تَجْعَلْ فِي قُلُوبِنَا غِلّاً لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّكَ رَؤُوفٌ رَحِيمٌ (الحشر:10)
“Касоне, ки пас аз саҳобагон омаданд, мегуянд: Эй парвардигори мо, мову бародарони моро, ки пеш аз мо имон оварданд, биёмурз ва кинаи касоне, ки имон оварданд, дар дили мо чой мадех. Эй парвардигори мо, ту мушфику мерубон хасти”.
(Хашр: 10).
Дуввум: Он киссаву ривоятхое, ки дар мазаммати онхо ворид шудааст, чавоб бар он дар нуктахои зайл аст:
1-Кисме аз он киссаву хикояхо дуруг аст ва сахех нест. Он киссахои дуругинро душманони ислом бофтанд, то байни мусалмонон ихтилофотро нашр кунанд.
2-Кисми дигар дар он зиёдаву нуксон пайдо шудааст. Аксари ин киссахо тахриф ёфтааст, ки салохияти эътиборе надорад.
3-Кисме аз ин киссахо сахех ва собит аст, лекин дар ин маврид он сахобагон аз ду чиз холи нестанд: а) Мучтахиди мусиб, яъне ин амалро ба тарзи сахех ба ичтиходи худ анчом доданд. б) Мучтахиди мухти, яъне ин амалхоро ба ичтиходи худ анчом дода дар анчом додани он тамоми саъю кушишашро боз кардааст, лекин дар ичтиходи худ хато кардааст.
Дар хар дуи холат баъзе аз онхо бар ду ачру савоб доро шуданд ва баъзеи дигар бар як ачру савоб доро шуданд, бинобар ин онхоро мазаммат кардан чоиз нест.
Тавре, паёмбар (саллаллоҳу алайҳи ва олиҳи ва саллам) мефармоянд:
«Вакте, ки хоким (олим) амалеро ба ичтиходи худ ба тарзи сахех анчом медихад, пас барои у ду ачр аст. Ва хокиме, ки дар ичтиходи худ хато мекунад, пас барои у як ачр хосил мешавад».
(Бухори ва Муслим).
4-Онхо мисли дигарон инсон хастанд, бинобар ин аз хатову галатхо холи нестанд ва барояшон дар хато вокеъ шудан имконпазир аст, лекин онхо амалхои солеҳи зиёде доранд, ки ин хатохоро пок мегардонад. Ва он амалхо инхоянд:
-Тавба кардан аз хато, зеро тавба кардан шахсро аз хатову гунох пок мекунад. Тавре, ки доир ба ин мавзуъ далелхои зиёде ворид шудааст.
-Онхо сохиби фазилату хосиятхое шудаанд, ки боиси магфирати гунохони онхо мешавад. Тавре, ки Аллох таоло мефармояд:
وَأَقِمِ الصَّلاةَ طَرَفَيِ النَّهَارِ وَزُلَفاً مِنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ ذَلِكَ ذِكْرَى لِلذَّاكِرِينَ (هود:114)
“Намоз бигузор дар огози анчоми руз ва соате аз шаб. Зеро некуихо бадихоро аз миён мебарад. Ин андарзест барои андарзпазирон”.(Худ:114).
Саввум: Барои сахобагон савобу подоши корхои некашон нисбат ба дигарон бо тарзи дучанд дода мешавад. Дар ин амр дигарон ба онхо баробар нестанд.
Тавре, ки паёмбар (саллаллоҳу алайҳи ва олиҳи ва саллам) фармуданд:
“Бехтарин асрхо асри ман аст…”
Инчунин фармуданд: “Камтарин садакае, ки асхоб дар рохи Аллох медихад, аз садакахои зиёди дигарон бехтар аст, агарчи дигарон мисли кухи Ухуд тилло садака кунанд.”
(Бухори ва Муслим).
Ахли суннат эътикод надоранд, ки касе аз сахобагон маъсум аст, чи он сахоби аз собикин бошад ва ё аз оли байт. Барои онхо дар гунох вокеъ шудан имконпазир аст. Аллох таоло гуноххои онхоро ба сабаби истигфору тавбаашон мавриди магфират карор дода дарачахои онхоро ба сабаби некукориашон баланд гардонидааст.
Аллох таоло мефармояд:
وَالَّذِي جَاءَ بِالصِّدْقِ وَصَدَّقَ بِهِ أُولَئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ. لَهُمْ مَا يَشَاءُونَ عِنْدَ رَبِّهِمْ ذَلِكَ جَزَاءُ الْمُحْسِنِينَ. لِيُكَفِّرَ اللَّهُ عَنْهُمْ أَسْوَأَ الَّذِي عَمِلُوا وَيَجْزِيَهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ الَّذِي كَانُوا يَعْمَلُونَ (الزمر:-33-35)
“Ва касе, ки сухани рост овард ва тасдикаш кард, онон пархезгоронанд. Барояшон харчи бихоханд, дар назди парвардигорашон мухайёст. Ин аст подоши некукорон, то худо бадтарин аъмоле, ки муртакиб шудаанд, аз онон бизудояд ва ба бехтар аз он чи мекарданд, подошашон дихад”. (Зумар:33-35).
Инчунин Аллох таоло мефармояд:
حَتَّى إِذَا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَبَلَغَ أَرْبَعِينَ سَنَةً قَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَى وَالِدَيَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحاً تَرْضَاهُ وَأَصْلِحْ لِي فِي ذُرِّيَّتِي إِنِّي تُبْتُ إِلَيْكَ وَإِنِّي مِنَ الْمُسْلِمِينَ. أُولَئِكَ الَّذِينَ نَتَقَبَّلُ عَنْهُمْ أَحْسَنَ مَا عَمِلُوا وَنَتَجَاوَزُ عَنْ سَيِّئَاتِهِمْ فِي أَصْحَابِ الْجَنَّةِ وَعْدَ الصِّدْقِ الَّذِي كَانُوا يُوعَدُونَ. (الاحقاف:-15-16)
“То чун ба сини чавони расад ва ба чихилсолаги дарояд, гуяд: Эй парвардигори ман ба ман илҳом дех, то шукри неъмате, ки ба ман ва бар падару модарам арзони дошти, ба чой орам. Кори шоиста бикунам, ки ту аз он хушнуд шави ва фарзандони маро ба салох овар. Ман ба ту боз гаштам ва аз таслимшудагонам. Инон касоне хастанд, корхои некашонро мепазирем ва аз гунохашон дармегузарем ва инон дар зумраи ахли бихиштанд. Хар ваъдае, ба онхо дода шуда, рост аст”. (Ахкоф:15-16).
(Мачмуи фатово: 35-69).
Душманони ислом он фитнахоеро, ки байни сахобагон ба вукуъ пайваста буд, дар мачлисхояшон зикр намуда сахобагонро мазаммат мекунанд ва дар хакки онхо тухмату таънахо мебофанд. Инчунин баъзе аз муфаккиру нависандагони исломи, асархои онхоро дар ин маврид пайрави намудаанд ва худро байни сахобагон кози шуморида бе далелу бурхон дар хакки онхо хукм кардаанд. Дар хакикат онхо на мутафаккир хастанду на олим, балки онхо чохил ва пайравони шахватхо ва ба макри душманони ислом фиребхурдагон хастанд. Бояд хар мусалмон дар хакки сахобагон ин фармудаи илохиро ба забон талаффуз кунад. Тавре, ки Аллох таоло мефармояд:
وَالَّذِينَ جَاءُوا مِنْ بَعْدِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَلِإِخْوَانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالْأِيمَانِ وَلا تَجْعَلْ فِي قُلُوبِنَا غِلّاً لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّكَ رَؤُوفٌ رَحِيمٌ. (الحشر:10)
“Касоне, ки аз паси саҳобагон омаданд, мегуянд: Эй парвардигори мо, мову бародарони моро, ки пеш аз мо имон оварданд, биёмурз ва кинаи касоне, ки имон оварданд, дар дили мо чой мадех. Эй парвардигори мо, ту мушфику мехрубон хасти”.
(Хашр:10).
* * *
